Razem dla opieki

Godna starość i pewne świadczenia

Wsparcie, które topnieje przez inflację i wraca do debaty tylko przed wyborami, nie jest prawem, lecz łaską — a łaska nie daje pewności, wokół której da się zaplanować starość. Razem chce świadczeń przewidywalnych, jednego systemu emerytalnego zamiast kastowych podziałów i takiej starości, w której o godności nie decyduje ani kasa, do której ktoś trafił, ani data urodzenia. Składa się na to pięć powiązanych rozstrzygnięć: automatyczna waloryzacja wszystkich świadczeń i progów, likwidacja KRUS i emerytura obywatelska jako filar powszechnego systemu, renta socjalna do wysokości minimalnej krajowej wraz z końcem pułapki rentowej, równy wiek emerytalny i emerytura stażowa oraz publiczny program budowy mieszkań senioralnych. Każde z nich rozwijamy w osobnym tekście tego huba.

Dlaczego świadczenia mają rosnąć z automatu?

Kiedy wysokość świadczenia zależy od decyzji rządu, jego realna wartość osuwa się po cichu w każdym roku bez podwyżki, a podniesienie wraca do debaty dopiero wtedy, gdy komuś politycznie się to opłaca. Najlepiej widać to na programie 500 plus: ruszył w 2016 r. z kwotą 500 zł i stał w miejscu blisko osiem lat, przez które skumulowana inflacja sięgnęła około 46 proc., więc realna wartość świadczenia stopniała do mniej więcej 340 zł, zanim w ogóle podniesiono je do 800 zł. Razem chce ten układ odwrócić i wpisać do ustawy prostą zasadę: wszystkie świadczenia i progi dochodowe rosną automatycznie razem z cenami. Jak działałby taki mechanizm i dlaczego chroni najsłabszych, rozkłada tekst o waloryzacji z automatu.

Emerytura obywatelska i koniec kastowego podziału

Wysokość emerytury zależy dziś nie tylko od tego, ile ktoś przepracował, ale przede wszystkim od tego, do której kasy trafił: ZUS, KRUS czy systemu mundurowego. Rolniczy system działa na odrębnych zasadach finansowych — dotacja budżetu do Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS wyniosła w 2024 r. 24,16 mld zł, a składki rolników pokrywają tylko ułamek kosztów. Razem chce ten podział znieść: zlikwidować KRUS i włączyć wszystkich do jednego powszechnego systemu, w którym jednym z filarów jest emerytura obywatelska — równa, gwarantowana podstawa, do której dokłada się część zależna od stażu. Cały wywód prowadzi tekst o emeryturze obywatelskiej i likwidacji KRUS.

Renta socjalna i pułapka rentowa

Osoba, która z powodu niepełnosprawności powstałej w młodości nigdy nie zdołała wypracować własnej emerytury, utrzymuje się dziś z renty socjalnej w wysokości 1 978,49 zł — około 41 proc. płacy minimalnej. Do niskiej kwoty dochodzi drugi mechanizm: po przekroczeniu progu dorabiania świadczenie nie topnieje stopniowo, tylko w pewnym punkcie znika w całości. Razem chce podnieść rentę socjalną do wysokości minimalnej krajowej i zastąpić sztywne progi zasadą „złotówka za złotówkę”, w której dorabianie zawsze się opłaca. Mechanizm progu-klifu i wyjście z niego opisuje tekst o rencie socjalnej i pułapce rentowej.

Wiek emerytalny liczony przepracowanymi latami

O tym, kiedy można przejść na emeryturę, decyduje dziś przede wszystkim data urodzenia i płeć: kobieta w wieku 60 lat, mężczyzna w wieku 65. Razem chce zrównać wiek emerytalny kobiet i mężczyzn, a obok progu wieku dać prawo do wcześniejszej emerytury po wypracowaniu wymaganego stażu oraz do dalszej pracy dla podniesienia świadczenia. Punktem odniesienia stają się wtedy przepracowane lata, a nie sama liczba w dowodzie. Co to realnie zmienia i czego samo zrównanie wieku nie załatwia, wyjaśnia tekst o równym wieku emerytalnym i emeryturze stażowej.

Mieszkanie, w którym da się zestarzeć

Do 2060 r. udział osób po osiemdziesiątce w populacji wzrośnie z 4,2 do 11,6 proc., a zasób mieszkań, w których dałoby się dożyć starości samodzielnie, praktycznie nie rośnie. Starsza osoba, która nie wejdzie już na czwarte piętro bez windy, zbyt często trafia z tego powodu do instytucji — nie dlatego, że wymaga całodobowej opieki, lecz dlatego, że jej mieszkanie przestało być dostępne. Razem zapowiada publiczny program budowy mieszkań senioralnych i przystosowanych. Skalę problemu i alternatywę dla przedwczesnego DPS-u pokazuje tekst o mieszkaniach senioralnych.

Luka emerytalna kobiet

Przeciętna emerytura kobiety jest o mniej więcej jedną trzecią niższa niż emerytura mężczyzny — 2 792,86 zł wobec 4 103,07 zł w danych ZUS z I kwartału 2024 r. — a wśród świadczeń poniżej ustawowego minimum kobiety stanowią 77,4 proc. Różnica nie bierze się z niższej stawki, tylko z krótszych okresów składkowych, przerw na opiekę i niższych płac, które kumulują się przez całe życie. Razem odpowiada na nią gwarantowanym minimum i jego waloryzacją, nie samym zrównaniem wieku. Jak luka płacowa staje się luką emerytalną, tłumaczy tekst o niższych emeryturach kobiet.

Co proponuje Razem

Trzon odpowiedzi Razem na pytanie o godną starość mieści się w rozdziale o państwie opiekuńczym:

Zapewnimy automatyczną waloryzację wszystkich świadczeń społecznych i progów dochodowych uprawniających do ich otrzymywania. Programy społeczne nie mogą być kiełbasą wyborczą, ale skuteczną i dobrze opracowaną strategią. (…) Zlikwidujemy KRUS i wprowadzimy jeden powszechny system świadczeń emerytalnych, w którym jednym z filarów jest emerytura obywatelska. Wprowadzimy równy wiek emerytalny dla kobiet i mężczyzn.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Państwo, na które możesz liczyć”, partiarazem.pl
  • Automatyczna waloryzacja wszystkich świadczeń i progów dochodowych — żeby realna wartość wsparcia nie osuwała się między jedną a drugą decyzją rządu.
  • Likwidacja KRUS i jeden powszechny system emerytalny z emeryturą obywatelską jako filarem — równa, gwarantowana podstawa świadczenia zamiast kastowego podziału na kasy.
  • Renta socjalna do wysokości minimalnej krajowej i koniec pułapki rentowej — zasada „złotówka za złotówkę” zamiast progu, który za przekroczenie o kilka złotych odbiera całe świadczenie.
  • Równy wiek emerytalny oraz emerytura stażowa — prawo do wcześniejszego odejścia po wypracowanym stażu i do dalszej pracy dla podniesienia świadczenia.
  • Program budowy mieszkań senioralnych i przystosowanych — dostępne lokale pozwalające starszej osobie mieszkać samodzielnie zamiast trafiać przedwcześnie do instytucji.

Godna starość nie kończy się na wysokości świadczenia

Pewny dochód to warunek konieczny, ale nie wystarczający. Starsza osoba, która słabnie, potrzebuje też usług doprowadzonych do domu — asystencji, opieki wytchnieniowej, wsparcia w codziennych czynnościach — bez których samo świadczenie nie zatrzyma jej poza wielką instytucją. Tę stronę sprawy prowadzi sąsiedni hub: opieka i niesamodzielność.

Źródła i dalsza lektura

Najczęstsze pytania

Czym jest emerytura obywatelska w programie Razem?

To jeden z filarów jednego, powszechnego systemu emerytalnego, który Razem chce zbudować po likwidacji odrębnego KRUS — równa, gwarantowana podstawa świadczenia, do której dokłada się część zależna od stażu pracy. Nie jest to całość emerytury ani jej jedyne źródło, lecz podłoga, poniżej której świadczenie na starość spaść nie może (Deklaracja programowa Razem, „Państwo, na które możesz liczyć”).

Ile wynosi najniższa emerytura i renta socjalna w 2026 roku?

Od 1 marca 2026 r. gwarantowana najniższa emerytura oraz renta socjalna wynoszą 1 978,49 zł brutto, po waloryzacji o 5,3 proc. (PAP). Renta socjalna to około 41 proc. płacy minimalnej, która w 2026 r. sięga 4 806 zł brutto — Razem chce podnieść ją do wysokości minimalnej krajowej.

Co Razem proponuje w sprawie waloryzacji świadczeń?

Automatyczną waloryzację wszystkich świadczeń społecznych i progów dochodowych, wpisaną do ustawy, tak by wsparcie rosło razem z cenami zamiast zależeć od kalendarza wyborczego. Bez takiego mechanizmu 500 plus przez osiem lat straciło blisko jedną trzecią realnej wartości, zanim podniesiono je do 800 zł (roczne wskaźniki cen GUS).

Dlaczego kobiety mają niższe emerytury: luka emerytalna i to, co ją domyka

Przeciętna emerytura kobiety w Polsce jest o około jedną trzecią niższa niż emerytura mężczyzny — nie z powodu niższych stawek, lecz krótszych okresów składkowych, przerw na opiekę, niższych płac i wcześniejszego przejścia na emeryturę. Razem odpowiada na to kilkoma elementami naraz: automatyczną waloryzacją świadczeń, powszechnym systemem z emeryturą obywatelską jako jednym z filarów gwarantujących godne minimum, oraz zrównaniem wieku emerytalnego.

Godna starość i pewne świadczenia

Mieszkania senioralne: publiczny program budowy zamiast przedwczesnego DPS-u

Do 2060 r. udział osób po osiemdziesiątce w polskiej populacji wzrośnie z 4,2% do 11,6%, a zasób mieszkań, w których dałoby się dożyć starości samodzielnie, praktycznie nie rośnie. Razem zapowiada publiczny program budowy mieszkań senioralnych i przystosowanych — dostępnych lokali z windą, bez progów i barier, pozwalających starszej osobie żyć u siebie zamiast przedwcześnie trafiać do instytucji.

Godna starość i pewne świadczenia

Emerytura obywatelska i likwidacja KRUS: koniec kastowego podziału na starość

Wysokość świadczenia na starość zależy dziś w Polsce nie tylko od tego, ile ktoś przepracował, ale przede wszystkim od tego, do której kasy trafił: ZUS, KRUS czy systemu mundurowego. Razem chce ten kastowy podział znieść — zlikwidować KRUS i włączyć wszystkich do jednego powszechnego systemu, w którym jednym z filarów jest emerytura obywatelska: równa, gwarantowana podstawa, do której dokłada się część zależna od stażu pracy.

Godna starość i pewne świadczenia

Waloryzacja z automatu: dlaczego świadczenia i progi dochodowe nie mogą zależeć od łaski rządu

Kryterium zasiłku rodzinnego stoi w miejscu od lat, a 500 plus przez osiem lat straciło blisko jedną trzecią realnej wartości, zanim w końcu podniesiono je do 800 zł. Razem chce wpisać do ustawy automatyczną waloryzację wszystkich świadczeń i progów dochodowych, żeby wsparcie nie zależało od kalendarza wyborczego, lecz było przewidywalnym prawem.

Godna starość i pewne świadczenia

📦 pakiet do udostępniania