Sprawne państwo

Państwo, które załatwia sprawy tylko przez aplikację i tylko dla sprawnych cyfrowo, zostawia miliony ludzi za burtą — a państwo, które najtrudniej dostępne usługi oddaje rynkowi, zostawia za burtą tych, których nie stać na rynkową stawkę. Razem chce usług publicznych dostępnych dla każdego i finansowanych solidarnie. Ten hub rozpisuje tę zasadę na osobne teksty: dostępne cyfrowo strony i serwisy administracji, e-usługi bez wykluczenia — także przy okienku, polski język migowy jako język w kontakcie z państwem, realnie dostępna bezpłatna pomoc prawna, a przy opiece — dwa ujęcia tej samej sprawy: koszt opieki długoterminowej i to, kto go pokrywa oraz opieka jako dobro publiczne i nadzór nad prywatnym rynkiem.

Dostępność cyfrowa: prawo, które państwo samo łamie

Strony i aplikacje administracji publicznej muszą z mocy ustawy być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami — a monitoring Ministerstwa Cyfryzacji z 2024 r. pokazał, że żaden z badanych serwisów nie był w pełni zgodny ze standardem. Osoba niewidoma odbija się od formularza, którego nie odczyta czytnik ekranu, a państwo łamie własne prawo. Razem chce ten obowiązek realnie wyegzekwować. Skalę problemu, wymogi WCAG i status polskiego języka migowego rozkłada tekst o dostępności cyfrowej urzędów.

E-usługi bez wykluczenia — państwo także przy okienku

Cyfryzacja bywa sprzedawana jako oszczędność, która „przy okazji” zamyka okienka i infolinie. Tyle że 3,8 mln osób pozostaje poza cyfrowym obiegiem, a 15 proc. Polaków nigdy nie korzystało z internetu — dla nich zamknięcie kanału offline oznacza odcięcie od państwa. Razem chce, by e-usługi dokładały możliwości, nie odbierały ich, i by przy każdej sprawie zostawał kanał dla człowieka, który nie działa online. Jak to pogodzić, opisuje tekst o e-usługach bez wykluczenia.

Polski język migowy jako język, nie udogodnienie

Dla wielu osób głuchych polski język migowy jest pierwszym językiem, a polszczyzna pisana — dopiero drugim. Mimo to PJM nie ma statusu języka mniejszości, przez co dostęp do tłumacza w urzędzie czy u lekarza bywa loterią. Razem chce nadać mu status języka. Co to realnie zmienia w kontakcie głuchego obywatela z państwem, tłumaczy tekst o polskim języku migowym.

Bezpłatna pomoc prawna, z której da się skorzystać

Prawo bywa martwe, gdy nie stać cię na prawnika. System nieodpłatnej pomocy prawnej istnieje, ale jest słabo dostępny — jego wykorzystanie sięgało około 25 proc., przy średnim koszcie porady 248 zł, a punkty bywają niedostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i czynne w godzinach pracy. Razem chce, by pomoc realnie docierała do osób o niskich dochodach i w trudnej sytuacji, zwłaszcza w sprawach o alimenty. Gdzie system się zacina i jak to naprawić, opisuje tekst o bezpłatnej pomocy prawnej.

Ile kosztuje opieka długoterminowa i kto za nią płaci

Kiedy państwo wycofuje się z opieki długoterminowej, jej miejsce zajmuje rynek — liczba prywatnych domów opieki wzrosła z 385 do 680 w pięć lat, a miejsce w publicznym domu pomocy potrafi kosztować kilka do kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie. Dostęp zaczyna wtedy zależeć od zamożności, a Polska na formalną opiekę długoterminową wydaje jeden z najniższych odsetków w OECD. Skąd biorą się te koszty, kto je pokrywa i dlaczego rynkowa logika akurat tu zawodzi, wylicza tekst o koszcie opieki długoterminowej.

Opieka jako dobro publiczne i nadzór nad prywatnym rynkiem

Skoro część opieki i tak świadczą podmioty prywatne, rozstrzyga nie to, czyje ręce ją wykonują, lecz na jakich zasadach i pod jakim nadzorem. Kontrola NIK pokazała, że placówki działały latami bez wymaganego zezwolenia, a kary bywały fikcją — 96 proc. ukaranych prowadziło działalność dalej. Razem stawia zasadę: opieka jest dobrem publicznym, o którego standardzie i dostępności rozstrzyga ustawa, a nie zdolność płatnicza rodziny. Skąd bierze się ta zasada i czego z niej nie wynika, rozkłada tekst o opiece jako dobru publicznym.

Co proponuje Razem

Zasadę dostępnego, solidarnego państwa Razem zapisuje w rozdziale o państwie opiekuńczym:

Zapewnimy powszechny dostęp do usług publicznych świadczonych zarówno cyfrowo, jak i w tradycyjnej formie. Zadbamy o zwiększenie dostępności wszystkich stron i serwisów udostępnianych przez administrację publiczną dla osób z niepełnosprawnościami. Nadamy polskiemu językowi migowemu status języka mniejszości.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Państwo, na które możesz liczyć”, pkt 5, partiarazem.pl

• Dostępne cyfrowo strony i serwisy administracji — zgodne ze standardem WCAG, tak by osoba z niepełnosprawnością mogła załatwić sprawę online sama.
• Usługi publiczne także w formie tradycyjnej — kanał przy okienku dla 3,8 mln osób wykluczonych cyfrowo, żeby cyfryzacja nikogo nie odcinała.
• Polski język migowy jako język mniejszości — realny dostęp do tłumacza w urzędzie i u lekarza.
• Realnie dostępna bezpłatna pomoc prawna — dla osób o niskich dochodach i w trudnej sytuacji, w tym darmowa pomoc w sprawach o alimenty.
• Opieka jako dobro powszechne, solidarnie finansowane — dostęp niezależny od zamożności, bez dogmatu „prywatne zawsze lepsze”.

Sprawne państwo zaczyna się od tego, kto za nie płaci

Dostępne usługi i solidarnie finansowana opieka nie wezmą się znikąd — wymagają stałych pieniędzy i sprawnej, uczciwej administracji. Skąd je wziąć i jak nie zmarnować, prowadzą dwa inne wątki: wsparcie dla osób niesamodzielnych w hubie opieka i niesamodzielność oraz to, kto płaci za dobra publiczne, w siostrzanym serwisie Razem dla gospodarki.

Źródła i dalsza lektura

• Partia Razem — Deklaracja programowa 2025 (program)
• Wykluczeni w cyfrowym państwie — 3,8 mln osób, 15 proc. nigdy w internecie, Najwyższa Izba Kontroli
• Monitoring dostępności cyfrowej 2024 — żaden serwis administracji w pełni zgodny, Ministerstwo Cyfryzacji
• Nieodpłatna pomoc prawna — wykorzystanie około 25 proc., koszt porady 248 zł, Najwyższa Izba Kontroli
• Raport BGK o rynku opieki długoterminowej — prywatne domy opieki 385 → 680 (2019–2024), Portal Samorządowy
• Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się — tekst przez ELI